Maatwerkarmaturen ontwikkelen: van idee tot prototype

De kern in het kort: Een maatwerkarmatuur ontstaat in vijf stappen: programma van eisen, optisch en thermisch ontwerp, prototype, lichttechnische meting en conformiteitsbewijs. De basis voor de veiligheid is de normenreeks IEC 60598, waarvan deel 1 (uitgave 2022-03) opschriften, mechanische en elektrische opbouw en fotobiologische veiligheid regelt.

Wanneer een maatwerkarmatuur zinvol is

Wanneer catalogusarmaturen niet passen bij architectuur, maat, lichtverdeling of merkbeeld: lichtgeïntegreerde meubels en interieurelementen, armaturen voor monumentale gebouwen, corporate-designarmaturen of speciale toepassingen met bijzondere optische eisen.

De ontwikkelstappen

Programma van eisen: lichttaak, gewenste lichtverdeling, lichtstroom, lichtkleur, kleurweergave, verblindingsbeperking, afmetingen, inbouwsituatie, beschermingsgraad, aantal, doelkosten.
Optisch ontwerp: keuze van LED, lens, reflector of diffusor; simulatie van de lichtsterkteverdeling. Hier worden efficiëntie en verblinding bepaald.
Thermiek en elektrotechniek: de levensduur van LED's hangt sterk af van de temperatuur. Koellichaam, driver en dimprotocol (bijv. DALI) worden op elkaar afgestemd.
Prototype: functiemodel uit 3D-print, CNC of kleine-serieonderdelen; bemonstering ter plaatse.
Meting en gegevens: meting van de lichtsterkteverdeling en opstellen van ontwerpdata, zodat de armatuur in DIALux of Relux kan worden berekend.

Normen en conformiteit

Armaturen tot 1.000 V moeten voldoen aan de veiligheidseisen van de normenreeks IEC 60598. Deel 1 legt de basiseisen en beproevingen vast – indeling, opschriften, mechanische en elektrische opbouw en fotobiologische veiligheid – en geldt altijd samen met het bijbehorende deel 2 voor het betreffende armatuurtype ^[1]. Voor het in de handel brengen in de EU moet bovendien rekening worden gehouden met de CE-markering met de relevante EU-richtlijnen (onder meer laagspanning, elektromagnetische compatibiliteit, RoHS) en de ecodesign-eisen voor lichtbronnen. Welke beproevingen concreet nodig zijn, bepalen wij in het programma van eisen met de fabrikant of het testinstituut.

Actueel is DIN EN IEC 60598-1 (VDE 0711-1):2022-03, de Duitse versie van EN IEC 60598-1:2021 op basis van IEC 60598-1:2020; ze is aangevuld met wijziging A11:2023-01 en in 2023 gecorrigeerd ^[1] ^[2]. De norm geldt voor armaturen tot 1.000 V en altijd samen met het passende deel 2 voor het type armatuur; een herzieningsontwerp ligt er sinds 2024-03 ^[2]. De ecodesign-eisen van Verordening (EU) 2019/2020 gelden ook voor lichtbronnen en afzonderlijke voorschakelapparaten die in een omvattend product – dus in de armatuur – in de handel worden gebracht ^[3].

Resultaat van de ontwikkeling

Lastenboek en gedocumenteerde ontwerpbeslissingen
Optische en constructieve gegevens, stuklijsten en productiedocumenten
Meetrapporten van lichtsterkteverdeling en lichtstroom
Ontwerpgegevens in EULUMDAT (LDT) en IES voor DIALux en Relux
Technische documentatie als basis voor beproeving en conformiteitsverklaring van de fabrikant

Het voordeel van optische engineering

De meeste fouten ontstaan op het raakvlak van vormgeving en fysica: een mooie vorm die verblindt, of een efficiënte optiek die niet in het onderdeel past. Wie optisch ontwerp en lichtontwerp combineert, ontwikkelt de armatuur vanuit de lichttaak.

Veelgestelde vragen

Loont een maatwerkarmatuur bij kleine aantallen?

Vaak wel, bijvoorbeeld als ombouw of aanpassing van bestaande armaturen. De rendabiliteit bepalen we in een korte haalbaarheidsstudie.

Verzorgt u de CE-certificering?

Wij begeleiden de ontwikkeling normconform en bereiden de technische documentatie voor. Beproeving en verklaring gebeuren door de fabrikant of de keuringsinstantie.

Welke gegevens ontvangen we aan het einde?

Lastenboek, optische en constructieve gegevens, meetrapporten en ontwerpgegevens (LDT/IES) waarmee de armatuur in DIALux en Relux kan worden berekend.

Bronnen (in het Duits)

Auteur: Paul Rostand Ndjeundoun, M.Sc. (Hons), gecertificeerd lichtexpert (LiTG), Registered European Lighting Expert · Stand: november 2026. Normwaarden zijn zorgvuldig onderzocht, maar vervangen niet het raadplegen van de geldende normuitgave.