Zelfstandig ingenieursbureau voor lichtontwerp & lichtplanningWaarom verticaal licht doorslaggevend is
Bij een oversteekplaats moeten voetgangers ook in het donker of op een natte weg vanuit beide rijrichtingen goed zichtbaar zijn – op het zebrapad en al op de wachtzone. Daarvoor is meestal extra, vaste verlichting nodig [1]. Een hoog aandeel verticale verlichtingssterkte laat voetgangers licht afsteken tegen een donkere achtergrond [1].
Eisen
In Duitsland gelden de richtlijnen voor aanleg en inrichting van voetgangersoversteekplaatsen (R-FGÜ 2001) en DIN 67523. Haalt de bestaande straatverlichting de vereiste waarden niet, dan moet extra vaste verlichting worden aangebracht [1].
| Criterium | Eis |
|---|---|
| Beoordelingsvlak | rechthoekig, horizontaal vlak over oversteekplaats en wachtzones [1] |
| Verticale verlichtingssterkte op de middenas | ≥ 30 lx onderhoudswaarde op 1 m hoogte op vastgelegde punten [1] |
| Minimum in het beoordelingsvlak | op geen enkel punt onder 4 lx, ook in de wachtzone 1 m van de rijbaanrand [1] |
| Lichtkleur | een andere kleur dan die van de straatverlichting verhoogt de aandacht, bijv. LED-armaturen met gele lichtkleur [1] |
| Bedrijfstijd | geen uitschakeling gedurende de gehele duisternis [1] |
| Schakeling | onafhankelijk van andere lichtbronnen schakelbaar [2] |
| Omgeving van de oversteekplaats | minstens 0,3 cd/m² wegdekluminantie over 100 m voor en na de oversteekplaats [1] |
Maatgevend zijn DIN 67523-1 en DIN 67523-2, beide in de uitgave 2010-06 [3]. Voor ontwerp en meting controleren we de actuele stand van de normen.
Opbouw van DIN 67523
Deel 1 legt de algemene kwaliteitskenmerken en richtwaarden vast, deel 2 regelt hoe deze kenmerken worden berekend en gemeten [3]. Met de uitgave 2010 zijn de eisen omgezet naar onderhoudswaarden [1]. Omdat het om onderhoudswaarden gaat, moet het ontwerp een onderhoudsfactor toepassen: een installatie die bij ingebruikname net 30 lx haalt, zakt na enkele bedrijfsjaren onder die waarde.
Juiste opstelling van de armaturen
Speciale armaturen met asymmetrische lichtverdeling worden zo geplaatst dat oversteekplaats en wachtvlakken vanuit de betreffende rijrichting worden aangelicht – meestal vóór de oversteekplaats gezien in de rijrichting. Het maximum ligt op de voetganger midden op het zebrapad; speciale optieken voorkomen verblinding van tegemoetkomende bestuurders [1]. Verlichting direct boven de middenas van de oversteekplaats is niet toegestaan [1]: die geeft vooral horizontaal licht en laat voetgangers als donkere silhouetten verschijnen.
Controle van bestaande oversteekplaatsen
De meting vindt 's nachts plaats onder bedrijfsomstandigheden met een gekalibreerde luxmeter; de meetmethode volgt EN 13201-4. Het resultaat is per oversteekplaats een beoordeling (conform, beperkt conform, niet conform) met een aanbevolen maatregel. Hoe zo'n controle verloopt, ziet u op onze pagina over lichtmeting.
Oversteekhulpen
Middeneilanden en andere oversteekhulpen zonder zebrapad hoeven niet volgens DIN 67523 te worden verlicht, maar verlichting is wel zeer zinvol [1].
Typische ontwerpfouten
- Armatuur midden boven de oversteekplaats in plaats van ervoor in de rijrichting
- Wachtvlakken langs de rijbaan niet in het beoordelingsveld meegenomen
- Extra verlichting op dezelfde groep als straatverlichting die 's nachts gedimd of uitgeschakeld wordt
- Geen onderhoudsfactor toegepast – de installatie zakt na enkele jaren onder de onderhoudswaarde
- Omgeving voor en na de oversteekplaats te donker, zodat het oog zich niet tijdig aanpast
Subsidie
Voor de verlichting van oversteekplaatsen gelden in de Kommunalrichtlinie in principe dezelfde subsidiecriteria als voor de sanering van straatverlichting. Omdat het veiligheidsverlichting is, moet ze echter zonder regeltechniek worden bedreven [4]. Meer in het artikel Sanering van straatverlichting.
Veelgestelde vragen
Is de normale straatverlichting bij een zebrapad voldoende?
Alleen als ze aantoonbaar aan de eisen van DIN 67523 voldoet. Dat is zelden het geval, omdat straatverlichting vooral horizontaal verlicht.
Hoe vaak moet worden gecontroleerd?
Na nieuwbouw of renovatie bij de oplevering en daarna met regelmatige tussenpozen in het kader van de verkeersveiligheid, vooral na wijzigingen aan de straatverlichting.
Mag de verlichting bij een oversteekplaats 's nachts gedimd of uitgeschakeld worden?
Nee. De extra verlichting moet gedurende de gehele duisternis in bedrijf zijn en onafhankelijk van de overige straatverlichting geschakeld kunnen worden.
Bronnen (in het Duits)
- licht.de – Fußgängerüberwege und Querungshilfen
- BEGA – Aufsatzleuchten für Fußgängerüberwege
- DIN Media – DIN 67523-1:2010-06
- klimaschutz.de – Kommunalrichtlinie 4.2.1 Außen- und Straßenbeleuchtung
Auteur: Paul Rostand Ndjeundoun, M.Sc. (Hons), gecertificeerd lichtexpert (LiTG), Registered European Lighting Expert · Stand: november 2026. Normwaarden zijn zorgvuldig onderzocht, maar vervangen niet het raadplegen van de geldende normuitgave.