Straatverlichting volgens EN 13201: verlichtingsklassen uitgelegd

De kern in het kort: EN 13201 kent drie families van verlichtingsklassen: M voor gemotoriseerd verkeer met gemiddelde tot hoge snelheden (beoordeeld via de wegdekluminantie), C voor conflictgebieden zoals kruispunten en P voor voetgangers- en langzaamverkeersgebieden tot 50 km/u, zoals woonstraten. In Duitsland regelt DIN 13201-1:2021 de keuze van de klasse.

Opbouw van de normenreeks

Deel	Inhoud
DIN 13201-1:2021-09	Keuze van de verlichtingsklassen (Duits toepassingsdocument) ^[1]
DIN EN 13201-2:2016-06	Prestatie-eisen – definieert de verlichtingsklassen en houdt rekening met milieuaspecten ^[2]
DIN EN 13201-3:2016	Berekening van de kwaliteitskenmerken
DIN EN 13201-4:2016	Methoden voor het meten van de kwaliteitskenmerken
DIN EN 13201-5:2016	Energie-efficiëntie-indicatoren

DIN 13201-1 is een zuiver nationaal document, omdat de Europese lidstaten het niet eens werden over een gemeenschappelijk deel 1; de delen 2 tot 5 gelden daarentegen in de hele EU ^[3].

De drie klassenfamilies

M-klassen zijn bedoeld voor bestuurders van motorvoertuigen op wegen met gemiddelde tot hoge snelheden. Welke M-klasse van toepassing is, hangt af van gebruik, verkeerssoort en tijdstip ^[1]. Beoordeeld worden vooral wegdekluminantie, gelijkmatigheid en verblinding.
C-klassen gelden vooral voor conflictgebieden waar een beoordeling via de wegdekluminantie niet direct mogelijk is, zoals kruispunten en rotondes ^[1]. Beoordeeld wordt de verlichtingssterkte.
P-klassen gelden voor gebieden waar gemotoriseerde verkeersdeelnemers tot 50 km/u rijden, bijv. ontsluitings-, woon- en erftoegangswegen en parkeerstroken, en voor voetgangers- en fietsvoorzieningen ^[1].

Binnen elke familie geldt: hoe lager het cijfer, hoe hoger de eis (bijv. M1 hoger dan M6, P1 hoger dan P6).

Hoe de klasse wordt gekozen

In Duitsland legt DIN 13201-1 de keuze vast aan de hand van parameters zoals snelheid, verkeersintensiteit en -samenstelling, kruispuntdichtheid, geparkeerde voertuigen, omgevingshelderheid en criminaliteitsrisico. Omdat de behoeften per nacht- en seizoensmoment kunnen verschillen, mag de klasse ook tijdsafhankelijk wisselen ^[2]. Juist hier ligt het grootste besparingspotentieel: een rustig nachtuur hoeft niet te worden verlicht als het spitsuur.

Nieuw in de uitgave 2021-09 zijn de toewijzing van weg- en padcategorieën aan verlichtingsklassen vanuit verkeerskundig oogpunt, de keuze van verschillende klassen in de loop van de nacht, adaptieve verlichting op basis van verkeers- en omgevingsafhankelijke parameters en aanbevelingen voor vergelijkbare verlichtingsklassen ^[4]. De norm legt uitdrukkelijk niet vast of een verkeersruimte verlicht moet worden ^[4].

Vooruitblik: herziening van EN 13201-2

Er ligt een ontwerp prEN 13201-2:2026; in Duitsland is het verschenen als normontwerp DIN EN 13201-2:2026-06 ^[5]. Het vereenvoudigt de tabellen van de M- en P-klassen en voert voor nieuwe installaties een minimale gelijkmatigheid U₀ van 20 % in ^[6]. Tot de publicatie geldt DIN EN 13201-2:2016-06; we houden in langetermijnconcepten rekening met het ontwerp.

Veelvoorkomende fouten in de praktijk

Klasse standaard te hoog "voor de zekerheid" – meer energie, meer lichtvervuiling
Klassekeuze niet gedocumenteerd – aansprakelijkheidsrisico voor de wegbeheerder
Nieuwe armaturen zonder herberekening op oude mastafstanden geplaatst
Conflictgebieden (C) niet apart bekeken

Wat wij voor gemeenten doen

Wegcategorisering en gedocumenteerde klassekeuze, lichtberekening volgens deel 3, controlemetingen volgens deel 4 en een verlichtingsconcept met dimprofielen.

Veelgestelde vragen

Is EN 13201 wettelijk verplicht?

Normen zijn niet per definitie wet, maar gelden als erkende regels der techniek en zijn bij aansprakelijkheid bepalend. Een gedocumenteerd, normconform ontwerp beschermt de gemeente.

Moet elke straat worden verlicht?

De verlichtingsplicht is geregeld in deelstaatwetgeving en via de zorgplicht voor verkeersveiligheid en verschilt per regio. EN 13201 regelt hoe er wordt verlicht, als er wordt verlicht.

Mag de verlichtingsklasse 's nachts worden gewisseld?

Ja. DIN 13201-1 staat toe dat voor verschillende perioden van de nacht verschillende verlichtingsklassen worden gekozen. Dat is de normatieve basis voor dimprofielen.

Bronnen (in het Duits)

Auteur: Paul Rostand Ndjeundoun, M.Sc. (Hons), gecertificeerd lichtexpert (LiTG), Registered European Lighting Expert · Stand: november 2026. Normwaarden zijn zorgvuldig onderzocht, maar vervangen niet het raadplegen van de geldende normuitgave.